Χωρίς επιστροφή: Ταξική εκμετάλλευση, οργάνωση της εργασίας και το σύνδρομο burn out

Το σύνδρομο burn out είναι μια μάστιγα των πρακτικών οργάνωσης και ελέγχου της εργασίας στον σύγχρονο καπιταλισμό και στις μεγάλες επιχειρησιακές μονάδες ιδιαίτερα. Πρόκειται για μια παθολογική κατάσταση που μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους και σε διάφορες βαθμίδες και είναι 100% αποτέλεσμα των σύχρονων πρακτικών οργάνωσης της εργασίας.Ο λόγος που εμφανίζεται συχνότερα σε σχετικά μεγάλες επιχειρησιακές μονάδες είναι ότι εκεί, αντικειμενικά, μπορούν να εφαρμοστούν και να αναπτυχθούν πιο εύκολα αυτές οι τεχνικές.

Το γεγονός ότι εμφανίστηκε (ή παρατηρήθηκε) πρώτα στις ΗΠΑ (και στις άλλες ισχυρότερες καπιταλιστικές χώρες) και τις πολυεθνικές-για να επεκταθεί αργότερα παντού- δεν είναι τυχαίο. Γιατί αυτές ήταν οι χώρες/επιχειρήσεις-πρωτοπορία του σύγχρονου καπιταλισμού που “εκσυγχρόνισαν” το πλαίσιο του τεηλορισμού-φορντισμού για να διατηρήσουν την ουσία του, την καπιταλιστική οργάνωση και έλεγχο της εργασίας.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι το σύνδρομο burn out δεν είναι απλά μια ποσοτικά διαφοροποιημένη εντατικοποιήση της εργασίας, όπου π.χ μια μεγαλύτερη άδεια ή ξεκούραση θα μπορούσε να την αντιμετωπίσει. Πρόκειται για την στοχευμένη εξάντληση όχι μόνο σωματικών αλλά και συναισθηματικών/ψυχολογικών χαρακτηριστικών του ατόμου, μέσα από τις σύγχρονες τεχνικές οργάνωσης της εργασίας, ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη αποδοτικότητα.Αυτό πραγματοποιείται με την ψηφιοποιήση της αλυσίδας παραγωγής, την εισαγωγή πολυάριθμων “ποιοτικών” και όχι μόνο “ποσοτικών” κριτηρίων στην απόδοση, την ενσωμάτωση του “εταιρισμού” όχι μόνο μέσα στην παραγωγική διαδικασία αλλά-με διάφορους τρόπους-και έξω από αυτήν, την ένωση των στόχων διαφορετικών τμημάτων κλπ με αποτέλεσμα την τροποποιήση των μεθόδων απόσπασης και της απόλυτης και της σχετικής υπεραξίας .

Το burn out σύνδρομο, από την στιγμή που συμβεί, οδηγεί σε  μια -μικρότερη ή μεγαλύτερη-“μετάλλαξη” του εργαζόμενου, συχνά μη αντιστρέψιμη, που πολλές φορές γίνεται και ο προθάλαμος για κάθε είδους εξαρτήσεις,ψυχοσωματικές ασθένεις,ελαφριά ή βαριά μορφή κατάθλιψης, κυνισμός ,εγκατάλειψη κάθε προοπτικής γενικά, απαξίωση του οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος κλπ.  Στις πιο βαριές περιπτώσεις οδηγεί φυσικά τον εργοδότη στο “ξεφόρτωμα” του “καμμένου” εργαζόμενου για να συνεχίσουν-όσο συνεχίσουν-οι υπόλοιποι.Πρόκειται για μια κατάσταση που όσοι έχουν δουλέψει σε οποιαδήποτε μεγάλη επιχειρησιακή μονάδα θα την έχουν πιθανότατα συναντήσει, έστω και σε λανθάνουσα μορφή.  Είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση καταστροφής εργατικού δυναμικού, αφού πρώτα έχει στραγγίξει τον εργαζόμενο από κάθε σωματική/συναισθηματική δύναμη για να επιτευχθούν τα απαιτούμενα για την κερδοφορία αποτελέσματα. Καταστροφή που ορισμένες φορές οδηγεί σε δρόμους χωρίς επιστροφή.

Το burn out σύνδρομο λοιπόν, αντίθετα με ότι υποστηρίζουν διάφορες αστικές και σοσιαλδημοκρατικές προσεγγίσεις, δεν έχει ατομικο-ψυχολογικό χαρακτήρα και αιτία αλλά συνδέεται με τις σύγχρονες ταξικές πρακτικές εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης, ανεξάρτητα από τμήμα ή ειδικότητα. Για αυτό εξάλλου εκδηλώνεται και σε διαφορετικά τμήματα της αλυσίδας παραγωγής (εργοστάσια/γραφεία κλπ).  Έτσι δεν είναι κάτι που μπορεί να αντιμετωπιστεί σε ατομικό επίπεδο ούτε να “ιατρικοποιηθεί “(τότε είναι αργά) αλλά είναι ζήτημα του ίδιου του εργατικού κινήματος. Και της στάσης του απέναντι στις σύχγρονες πρακτικές οργάνωσης της εργασίας (που ορισμένοι άσχετοι με την παραγωγοί αστοι διαννούμενοι τολμούν να αποκαλούν…”μετά-καπιταλισμό”!).

Όι εργασικές πρακτικές που οδηγούν στο burn out-και σε πολλά άλλα-,όπως και ο τεηλορισμός-φορντισμός γενικά, δεν είναι  πρακτικές που μπορούν, σε οποιαδήποτε μορφή και με οποιαδήποτε άλλο διαχειριστή,-ακόμα και αν αυτός ήταν μια συνδικαλιστική οργάνωση- να αξιοποιηθούν προς όφελος των εργαζομένων, όπως υποστήριξαν και υποστηρίζουν διάφοροι σοσιαλδημοκράτες του “εξανθρωπισμού” των εργασιακών καπιταλιστικών πρακτικών. Αντίθετα η εργατική πάλη-τόσο ενάντια στις συνέπειες όσο και ενάντια  στην ανάπτυξη αυτών των εργασιακών πρακτικών, είναι όρος τόσο για την άμεση βελτίωση της θέσης των εργαζομένων (και της συγκεκριμένης εργασιακής μάστιγας) όσο και για την προοπτική μιας άλλης οργάνωσης της παραγωγής και της εργασίας. Με τους εργαζόμενους-και μόνο αυτούς-στο τιμόνι που θα μετατρέψει τα σύνδρομα τύπου burn out  σε μια θλιβερή ανάμνηση……..

Βαγγέλης Ζέρβας.

Αναδημοσιεύουμε ένα εισαγωγικό κείμενο που περιγράφει-με τυπικούς συστημικούς όρους-το φαινόμενο σαν συμβολή στην συζήτηση..

Εργασία | Το σύνδρομο burn-out

Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ ο όρος Burn-out, για να περιγράψει μια επαγγελματική παθολογία που εκδηλώνεται με μεγάλη συχνότητα σε όσους ασκούν κοινωνικό λειτούργημα (ιατρούς, νοσοκόμους, κοινωνικούς λειτουργούς, δασκάλους κ.α.). Η επαγγελματική αυτή παθολογία χαρακτηρίζεται από γρήγορη κατανάλωση των ενεργειακών ψυχοσωματικών αποθεμάτων και μείωση των επαγγελματικών επιδόσεων. Οφείλεται κυρίως στις αρνητικές συνέπειες του χρόνιου εργασιακού stress στην υγεία, αλλά και σε ψυχοκοινωνικούς παράγοντες.

Ο όρος προέρχεται από την αθλητική αργκό της δεκαετίας του ’30 στις ΗΠΑ. Περιέγραφε εκείνους τους αθλητές που μετά από μεγάλες επιδόσεις δεν μπορούσαν πλέον, «καμμένοι» στην κυριολεξία, να προσφέρουν τα αναμενόμενα σε αγωνιστικό επίπεδο. Αναλογικά, όσοι ασκούν κοινωνικό λειτούργημα και εκδηλώνουν το σύνδρομο Burn-out ή Σύνδρομο της Ολοκληρωτικής Εξάντλησης, αδυνατούν να εξασκήσουν τα επαγγελματικά τους καθήκοντα και να συνδράμουν εκείνους που έχουν ανάγκη τις υπηρεσίες τους.

Το σύνδρομο Burn-out, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποτελεί μία από τις συνέπειες του εργασιακού stress. Θεωρείται όμως μία κατάσταση πολύ πιο σύνθετη, γιατί δεν χαρακτηρίζεται μόνο από τους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς παράγοντες που συνθέτουν το stress, αλλά εξαρτάται και από ποικίλες κοινωνικές και μορφωτικές μεταβλητές, οι οποίες δρώντας ως καταλύτες, συντελούν στο πέρασμα από το stress στο Burn-out.

Από τη μία, οι αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες και οι συνθήκες αποκλεισμού διαφόρων κοινωνικών ομάδων εντείνουν όλο και περισσότερο την ανάγκη για παρεμβάσεις κοινωνικής και υγειονομικής υποστήριξης και περίθαλψης. Από την άλλη, η οικονομική ύφεση συντελεί στον περιορισμό των αναγκαίων πόρων για τον προγραμματισμό και την υλοποίηση κατάλληλων κοινωνικών και υγειονομικών προγραμμάτων. Η αντίθεση αυτή, ενισχυμένη από στρεσογόνους εργασιακούς παράγοντες και πλαισιωμένη από μία διάχυτη αίσθηση αδιέξοδου και – κατά συνέπεια – υποτίμησης του εργασιακού καθήκοντος των κοινωνικών λειτουργών, γεννά τις κοινωνικό-μορφωτικές αιτίες που συμβάλλουν καθοριστικά στην εκδήλωση του συνδρόμου Burn-out.

Τρία είναι τα χαρακτηριστικά συμπτώματα:

  • η εξάντληση
  • ο κυνισμός και
  • η αναποτελεσματικότητα.

Η εξάντληση προέρχεται από την επίδραση του εργασιακού stress στην ψυχική και σωματική υγεία. Ο κυνισμός αποτελεί έκφραση της αρνητικής στάσης του πάσχοντος προς τους άλλους αλλά και προς την εργασία του, ενώ η αναποτελεσματικότητα είναι το προϊόν μιας αρνητικής αυτοεκτίμησης. Η φυγή από το εργασιακό γίγνεσθαι, η μειωμένη ικανότητα αυτοελέγχου, η εμμονή στη χρήση ουσιών, καθώς και η εκδήλωση διάφορων ψυχοσωματικών ασθενειών (αλλεργικό άσθμα, αλλεργικές δερματίτιδες κλπ), συνοδεύουν επί το πλείστον το τρίπτυχο των βασικών συμπτωμάτων.

Ο σχεδιασμός των επεμβάσεων για την πρόληψη και την προστασία των εργαζομένων από τους βλαπτικούς παράγοντες που οδηγούν σε καταστάσεις Burn-out, πρέπει να στοχεύσει σε μια δυναμική ισορροπία μεταξύ του ανθρώπου και της κοινωνίας μέσα στην οποία εντάσσεται το εργασιακό περιβάλλον, με βασική συντεταγμένη την προσαρμογή της εργασίας στις ανθρώπινες ικανότητες και δυνατότητες.

http://www.elinyae.gr via http://www.iforinterview.com/εργασία-το-σύνδρομο-burn-out/

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s